تفسیر موضوعی روز دوم ماه رمضان

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 2030 خواندن

 

 

« گزیده ای از مباحث تفسیری استاد حسینی آل مرتضی (المومن) در روزهای ماه مبارک »

 

 رمضان ماه ضیافت الله ، ماه عروج به سوی قله های بلند رستگاری، ماه راز و نیاز با حضرت حق، ماه پرواز روح تا اوج ملكوت، ماه شكستن سنگرهای شرك درونی و بازنگری در خرابی های خانه جسم و جان است. 

خسران زده کسی است که ماه مغفرت بر او بگذرد و غفران الهی شامل حالش نشود و حالش تحول نیابد. مگر چقدر فرصت «تجدید دیدار» با «فطرت» باقیست؟ در فرصت باقی، کامروا و پیروز کسی است که با تلاش در جهت افزایش بصیرت و دانایی همت به گشودن گره کوره های جهل کند.

 

در قرآن کریم پنج وظیفه ناظر به قرآن به مسلمانان امر شده است:

 

۱- قرائت

۲- استماع

۳- ترتیل

۴- تلاوت

۵- تدبر در قرآن


مهم ترین وظیفه تدبر، در بالاترین کلام یعنی کلام کمال مطلق است. امید است مباحث ارائه شده در این عنوان بتواند آغاز خوبی در مسیر اعتلای انسان و ترویج انسانیت باشد و گام های ما را در راه رسیدن به سعادت استوارتر نماید.

 

با توجه به گستردگی مطالب مذکور، تنها به چند مورد از مباحث ارائه شده اشاره می شود و مشروح کلیه موضوعات ایام ماه مبارک رمضان در بخش آموزش، قسمت تفسیر موضوعی قرآن کریم مورد اشاره قرار می گیرد. 

 

 

موضوعات مورد بررسی در جلسه دوم ماه مبارک رمضان

 

۱-  سرانجام پیروی از هوس های مردم

۲-  کتمان حقیقت

۳-  دقت در کار های خیر

۴-  اتمام نعمت

۵-  یاد کردن خدا

۶- زمینه چینی حکم جهاد و قتال

۷- حیات جاودانه شهیدان

۸- سنت ابتلاء

۹- شعار صابران

۱۰- پاداش صابران

۱۱- شعائر الله

۱۲- مراحل توبه

۱۳- توحید

۱۴- دعا

 

موضوعات منتخب:

 


۱- تغییر قبله


۲- استعانت از صبر ونماز


۳- سنت ابتلاء

 

 

موضوع: تغییر قبله، انقلابی ریشه دار 

 

سؤال: آیه 142 سوره بقره  به چه موضوع مهمی در تاریخ اسلام اشاره دارد؟

 

«سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلّهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُواْ عَلَيْهَا قُل لِّلّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ» « به زودى مردم كم خرد خواهند گفت چه چيز آنان را از قبله‏ اى كه بر آن بودند، روی گردان كرد، بگو: مشرق و مغرب از آن خداست، [خدا] هر كه را خواهد به راه راست[هدایت] مى‏ كند».

 

جواب: این آیه و آیات پس آن به یک تحول مهم تاریخی در اسلام اشاره دارد: زیرا پیامبر اسلام مدت سیزده سال در مکه و چند ماه پس از هجرت به مدینه، به فرمان خداوند به سوی بیت المقس نماز می گزاردند :ولی پس از آن، قبله تغییر یافت و مسلمانان موظف شدند به سمت کعبه نماز بگزارند.(1)

 

2- در آیه یاد شده، کدام روش تربیتی برای اعلام حکم تغییر قبله استفاده شده است ؟

 

برای پایه گذاری یک انقلاب فرهنگی بزرگ و تاثیر گذاری بیشتر، مقدمه چینی، امری ضروری است تا از این روش، ذهن مخاطب را برای پذیرش آن مطلب آماده کند. خدای تعالی نیز قبل از اعلام حکم تغییر قبله، مقدماتی را ذکر می کند.

 

مقدمه اول: پیش از این آیات،برای جلب توجه مسلمانان نسبت به عظمت خانه خدا و قبله حقیقی شان، موضوعاتی همچون داستان حضرت ابراهیم و کرامت های ایشان وفرزندش در درگاه خداوند، دعای آن دو بزرگوار برای کعبه،مکه، رسول خدا و امت مسلمان، بنا کردن خانه کعبه و ماموریت شان در خصوص تطهیر آن برای عبادت، بیان شده است.

 

مقدمه دوم: همچنین در این آیه خداوند به پیامبر خود اطلاع می دهد که چگونه به ماجراجویان معترضی که می خواهند بهانه جدیدی برای جدل ایجاد کنند، پاسخ دهد. گفتنی است این آیه از پیشگویی های قرآن است.(2)

 

سفها

سؤال: در فرهنگ قرآن سفیه کیست ؟

 

جواب: سفیه در اصل به معنی کسی است که بدنش سبک باشد و به آسانی جابه جا شود. عرب به افسارهای  سبک وزن حیوانات که به هر طرف حرکت می کنند، سفیه می گوید ولی این کلمه کم کم به معنی سبک مغز به کار رفته و به صورت معنی اصلی در آمده است. این سبک مغزی شامل امور دینی یا دنیوی است. (3)

 

 

برخی از ویژگی های سفیهان:

 

1- بهانه جویی وسرباز زدن از پذیرش حقیقت

 

2- اعتراض به خدای حکیم و دانا

چنان که دست خدا را در وضع یا تغییر احکام بسته می داند. (4)

 

3- انجام کارها بدون دقت و فهم عمیق

 

4- اهل عناد و جبهه گیری

 

چنانکه سریع در برابر مسایل جبهه گیری کرده و نارضایتی خود را آشکار می کند اغلب در انجام کارها بیننده است واگر کوچکترین اشتباهی ببیند بهانه بزرگی برای جنجال می یابد و با جدال سعی در ایجاد شبهه در ذهن سایرین می کند.

 

سؤال: تغییر قبله چه فوایدی داشت؟

 

جواب:

 

1- تقدم و برتری مسلمانان و دین اسلام

 

2- اتحاد امت اسلام

به طوری که همه در مراسم دینی به یک نقطه رو می کنند و این  امر باعث اتحاد و دوری از تفرقه میان مسلمانان است. این اتحاد هم از لحاظ ظاهری است (قبله مشترک) وهم از لحاظ باطنی (اعتقادات یکسان ) مطرح است. (5)

 

3- استقلال مسلمانان و از بین برنده افتخارات پوشالین یهود نسبت به قبله شان

 

سؤال: چرا از میان جهات چهارگانه تنها مشرق ومغرب ذکر شده است؟

 

جواب:

 

1- زیرا در هر افقی، هم جهات اصلی وهم جهات فرعی، به وسیله این دو جهت تعیین می شود.

 

2- مشرق و مغرب دو جهت نسبی است که در هرنقطه ای با طلوع و غروب آفتاب یا ستاره مشخص می شود و به همین جهت هر نقطه ای از نقاط زمین برای خود  مشرق و مغربی دارد که دیدنی و محسوس است؛ بر خلاف دو نقطه شمال و جنوب حقیقی هر افق که فقط  تصورمی شود و محسوس نیست. (6)

 

سؤال: چرا خداوند سبحان از ابتدا خانه کعبه را قبله مسلمانان قرار نداد؟

 

جواب: این امر نسخ در تشریع نامیده می شود.  نسخ در لغت به معنای از بین بردن و زایل کردن است و در شرع، تغییر حکم و جانشین کردن حکم دیگر به جای آن است.(7)

 

خداوند می تواند حکمی را که وضع کرده است بنابر حکمت و مصلحت، بدون هیچ محدودیتی تغییر دهد؛ زیرا در آفرینش و تدبر جهان قدرت مطلق دارد و در تغییر قبله نیز خداوند به آن اشاره کرده است و می فرماید: «قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ» و این دلیل قاطع و روشن در برابر بهانه جویان بود تا بدانند بیت المقدس و کعبه و همه جا ملک خداست و خداوند حق تصرف در آن را دارد و وظیفه بندگان اطاعت از دستور الهی است. تغییر قبله در حقیقت از مراحل آزمایش و تکامل است و در آن فواید بسیاری برای مسلمانان می باشد.

 

 

موضوع اول: فلسفه تغییر قبله

 

سؤال: فلسفه تغییر قبله چه بود؟

 

«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّ‌سُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ۗوَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّ‌سُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚوَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَ‌ةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّـهُ ۗوَمَا كَانَ اللَّـهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚإِنَّ اللَّـهَ بِالنَّاسِ لَرَ‌ءُوفٌ رَحِيمٌ» (8)    « واين گونه شما را امتى ميانه قرار داديم، تا بر مردم گواه باشيد؛ و پيامبربر شما گواه باشد. و قبله‌اى را كه [چندى‌] بر آن بودى، مقرر نكرديم جزبراى آنكه كسى را كه از پيامبر پيروى مى‌كند، از آن كس كه از عقيده خودبرمى‌گردد بازشناسيم؛ هر چند [اين كار] جز بر كسانى كه خدا هدايت‌[شان] كرد، سخت گران بود؛ و خدا بر آن نبود كه ايمان شما را ضايع گرداند، زيراخدا [نسبت‌] به مردم دلسوز و مهربان است».

 

جواب: در آیه فوق علت تغییر قبله  آزمایش مردم ذکر شده است و می فرماید: ما قبله را تغییر ندادیم مگر برای اینکه کسانی را که از پیامبر تبعیت می کنند از کسانی که تغییر عقیده داده و به عقب برمی گردند و دچار سقوط می شوند معلوم بداریم؛ زیرا این مساله آزمایش بزرگی است که فقط کسانی را که خدا هدایت شان کرده از آن سربلند بیرون می آیند.

 

 

موضوع دوم: استعانت از صبر و نماز

 

سؤال: چرا در حوادث ناگوار و سختی ها باید از صبر ونماز استعانت جست؟

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ‌ وَالصَّلَاةِ ۚإِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِ‌ينَ»  (9)   «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از شكيبايى و نماز يارى جوييد؛ زيرا خدا با شكيبايان است».

 

جواب: اصولا انسان محصور در میان مشکلات متعدد و حوادث ناگوار، اگر متصل به قدرت نامحدود الهی نباشد متلاشی و منکوب می شود ولی انسان مرتبط با خداوند در حوادث و سختی ها خود را نمی بازد. کسی که با حضور قلب و باتوجه نماز می خواند به معراج میرود و از هرچه غیر از خداست دل می برد وبه ملکوت پرواز می کند و هر چه بالاتر رود دنیا و مشکلاتش و حتی خوشی های آن کوچک تر می شود. نماز با توجه، انسان را به یاد قدرت بی نهایت خدا می اندازد و محبت الهی را فزونی می بخشد و روحیه توکل را تقویت می کند و بنده را از وابستگی های مادی می رهاند.

 

در روایات آمده است هرگاه کار سختی برای حضرت علی علیه السّلام پیش می آمد حضرت دو رکعت نماز می خواند و به آن کار می پرداخت. (10)

 

سؤال: آیات 45 و 153سوره بقره چه شباهت و چه تفاوتی دارند ؟

 

آیه 45: «وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ‌ وَالصَّلَاةِ ۚوَإِنَّهَا لَكَبِيرَ‌ةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ»

آیه 153: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ‌ وَالصَّلَاةِ ۚإِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِ‌ينَ»

 

جواب: شباهت دو آیه فوق در عبارت «وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ‌ وَالصَّلَاةِ» است. در هر دو آیه دعوت می کند که در شرایط بحرانی و سخت از صبر و نماز یاری بجویید.

تفاوت دو آیه در پایان آیات می باشد. در آیه 45 سوره بقره به نقش واهمیت نماز اشاره می کند و می فرماید: نماز امری سنگین و سخت است مگر بر خاشعان. 

 

عده زیادی از مردم در نماز نه تنها حالت خشوع ندارند بلکه حالت کسالت نیز دارند. در آیه 54 سوره توبه این حالت به منافقان نسبت داده شده می فرماید: «وَلاَ یَاْتُونَ الصَّلاَهَ إِلاَّ وَهُمْ کُسَالَی» این افراد بعد از اقامه نماز احساس راحتی می کنند در حالیکه نبی مکرم اسلام حضرت محمد صلی الله علیه و آله فرمودند: «جُعِلَتْ قُرَّةُ عَيْنِي فِي الصَّلَاةِ»    « نماز مایه روشنی چشم و سرور من است».

 

ولی در پایان آیه 153 بقره به مقام صابران اشاره کرده است و می فرماید: « ۚإِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِ‌ينَ» در این عبارت یکی از روش های تربیتی قرآن که مقدمه چینی و آماده کردن ذهن مخاطب است به کار رفته است؛ زیرا در آیات بعد امر به جهاد و قتال مطرح می شود که باید مخاطبان بدانند که برای روبرو شدن با سختی ها، مصایب هول انگیز قتال و جهاد باید صبور باشند و خداوند برای ترغیب و تشویق آنها می فرماید: « ۚإِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِ‌ينَ».

 

سؤال: معیت الهی در آیه153 سوره بقره، چه تفاوتی با معیت الهی در آیه 4 سوره حدید دارد؟

 

جواب: در آیه 4سوره حدید: «وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ» معیت به معنای «احاطه» و «قیمومت» است و می‌خواهد بفهماند که خداوند، بر همه شما (خوب یا بد –‌ فاسق یا مومن و....) احاطه دارد و قوام ذات شما به اوست و خداوند همیشه مراقب و محافظ شماست و بایست بنده درک کند که عالم، محضر خداست و نباید در محضر خداوند خطا کرد.

آیه 153 بقره بیان می‌کند: « ۚإِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِ‌ينَ»   « خداوند با صابران است» که نشان دهنده محبت و لطف خدا نسبت به آنها و همراهی خدا با آنهاست.

 

نکته: بنده ای که همیشه خود را در محضر خداوند می بیند، حیا وعفت را رعایت می کند؛ فرقی نمی کند مرد باشد یا زن؛ زیرا حیا و عفت قاعده ای کلی است ولی از آنجایی که زنان، لطافت و جذابیت بیشتری دارند، باید دقت بیشتری نیز داشته باشند.

 

 

موضوع سوم: سنت ابتلاء

 

سؤال: سنت «ابتلاء» به چه کسانی اختصاص داارد و هدف از آزمایش بندگان چیست؟

 

«وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَ‌اتِ ۗوَبَشِّرِ‌ الصَّابِرِ‌ينَ»  (11)  «و به یقین شما را به چيزى از [قبيلِ‌] ترس و گرسنگى و كاستی در اموال و جان ها و محصولات مى‌آزماييم و شكيبايان را مژده ده ».

 

جواب: بر اساس «قاعده عمومی ابتلاء»، خداوند متعال، همه انسان ها را آزمایش می کند.

جهان، صحنه آزمایش است و همه، حتی پیامبران نیز امتحان می شوند؛ هر چند آزمایش همه یکسان نیست.  حضرت علی علیه السّلام فرمودند: «إِنَّ الْبَلَاءَ لِلظَّالِمِ أَدَبٌ وَ لِلْمُؤْمِنِ امْتِحَانٌ وَلِلْأَنْبِيَاءِ دَرَجَةٌ»   « آزمایش سبب ادب ظالم و امتحان مومن و بالا بردن درجه پیامبران است.»

 

هدف از آزمایش های الهی، برای خداوند، رفع ابهام نیست و به این معنا نیست که خداوند حقایق را نمی داند پس بنده را آزمایش می کند تا بداند؛ بلکه هدف، شکوفایی استعدادها و پرورش انسان هاست همان طور که آهن در اثر ضربات بیشتر، مستحکم تر می شود، انسان مومن نیز استعدادهایش در اثر آزمایش شکوفا می شود و قدرت بیشتری پیدا می کند و رشد می کند. آزمایش‌های الهی، شامل تمام حوادث تلخ و شیرین از جمله ترس، گرسنگی، زیان مالی و جانی و کمبود محصولات است: «وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً». (12)

 

ترس از دشمن، محاصره اقتصادی، جنگ و جهاد و اعزام فرزندان و عزیزان به میدان‌های نبرد نیز از جمله امتحانات است. (13)

 

سؤال: در ابتلاء چه چیزی سبب آسان شدن سختی ها برای انسان می شود؟

 

جواب: با در نظر گرفتن اینکه همه مشکلات ما در محضر و دید خدا است و حساب همه چیز دقیق است، تحمل سختی ها و مصائب آسان تر است. امام حسین علیه السّلام لحظه شهادت حضرت علی اصغر فرمودند: « هَوَّنَ عَلَیَّ مَا نَزَلَ بِی أَنَّهُ بِعَیْنِ اللَّهِ»     «این حادثه سخت برای من آسان است چون خدا می بیند». (14)

چون و چرا کردن در سختی های علاوه بر اینکه باعث سخت تر نمودن مصائب و مشکلات می شود از اجر انسان نیز می کاهد. انسان باید همیشه با کلام تسلیت آمیز خود را دلداری دهد و با تلقین مثبت، سختی کار را برای خود آسان کند و بپندارد خدا او را می بیند و راضی است پس من هم به این امر راضی هستم.

 

سؤال: انواع ابتلائات چیست و کدام یک دشوارتر است؟

 

جواب: ابتلائات را می توان به دو نوع تقسیم کرد:

 

1- ابتلائات فردی: مانند بیماری، ورشکستگی، ترس، گرسنگی و محرومیت

 

2- ابتلائات عمومی: مانند قحطی، زلزله، بیماری های عمومی و ...

 

بلای فردی گرچه دشوار و بر شخص مبتلای آن سنگین است ولی مانند بلاها و محنت های عمومی هول انگیز نیست .برای اینکه بلای فردی وقتی به فردی روی می آورد، صاحب بلا از قوای افراد دیگر هم کمک می گیرد اما بلاهای عمومی که دامنه اش همه جا گسترده می شود ، شعور عمومی را سلب می کند و رای و تدبیر را از اجتماع می گیرد و در نتیجه نظام حیات مختل می شود و خوف، چندین برابرمی شود و وحشت مستولی می شود به طوری که عقل و شعور از کار می افتد.

بنابراین، بلای عمومی و محنت همگانی دشوار تر و تلخ تر است. (15)

 

 تنظیم کننده: خانم زین العابدینی

 

«موسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالیقین»


1. تفسیر نمونه، ذیل آیه 142 سوره بقره.

2. المیزان ج1، ذیل آیه 142سوره بقره.

3. تفسیر نمونه، ج1، آیه142 سوره بقره.

4. تفسیر نور،آیه142 سوره بقره.

5. المیزان،ج1، ذیل آیه 142 سوره بقره.

6. تفسیرالمیزان، ج1، آیه142سوره بقره.

7. تفسیر نمونه، ج1، آیه106 سوره بقره.

8. بقره، 143.

9. بقره، 153.

10. تفسیر نور، ذیل آیه153 سوره بقره.

11. بقره، 155.

12. انبیاء، 35.

13. تفسیر نور، ذیل آیه 157 سوره بقره.

14. بحارالانوار، ج45، ص46.

15. تفسیرالمیزان، ج1، آیه155 سوره بقره.

 

 

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد