چراهای تفسیر تربیتی همگام با وحی چراهای تفسیر تربیتی همگام با وحی

چراهای تفسیر تربیتی همگام با وحی

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 1031 خواندن

 

 

سؤال سوم

 

چرا تفسیر تربیتی را می خواهیم همگام با وحی انجام دهیم؟


بیشتر تفسیرهای موجود، بر اساس ترتیب مصحف شریف است، یعنی از سوره مبارکه حمد آغاز می شود و به سوره مبارکه ناس ختم می شود. اما ما "تفسیر تربیتی همگام با وحی" را انتخاب کرده ایم. هر دو خوبند؛ اما هرکدام دارای امتیازی هستند که دیگری از آن برخوردار نیست. با یک مثال می توان امتیاز هر یک از این دو شیوه را توضیح داد. تفسیر قرآن به ترتیب موجود مانند کاخ زیبایی است که ساخته شده و هر قسمت آن در جای خودش قرار دارد و همگان می توانند از آن استفاده کنند؛ اما به طور قطع آن قسمتی که شما ابتدا وارد می شوید، آنگونه نیست که اول ساخته شده باشد. شما وقتی وارد می شوید، اول درِ ساختمان را می بینید؛ در حالی که ممکن است آخرِ همه نصب کرده باشند، وقتی بروید داخل، ترتیب زمانی وجود ندارد. اینجا یک مجموعه کاخ زیبا، مجلّل و با شکوهی است که همه چیز دارد و شما می توانید بهره مند شوید. اما یک بار می بینید که استاد معماری می خواهد چگونگی ساخت آن کاخ و مرحله های آن را برای دانشجویانش توضیح دهد. دانشجو می خواهد بداند که این کاخ مجلل و بلند بالا بر چه پایه هایی قرار گرفته است.

 

از این رو، لازم است او کلیه مراحل آماده سازی و ساخت این کاخ را بررسی کند تا بتواند درس هایی را که از آن می گیرد در زندگی حرفه ای خود به کار بندد. بنابراین "تفسیر تربیتیِ همگام با وحی" می خواهد پا به پای نزول قرآن حرکت کند و ببیند که قرآن چگونه در طول بیست و سه سال به تدریج نازل شد و یک جامعه جاهلی با فرهنگی منحط را به جامعه ای تبدیل کرد که قرن ها جوامع دیگر از میوه های درخت فرهنگ و تمدنش بهره مند می شوند. نزول تدریجی قرآن به طور حتم دارای حکمت یا حکمت هایی بوده است. تفسیر تربیتی، ضمن این که می تواند به کشف بسیاری از این حکمت ها نایل آید، سبب توجه بیشتر به این حکمت ها و عمل کردن به آنها باشد.
لازم است برای کسانی که کمتر در این زمینه اطلاعات دارند بگوییم که قرآن بر تدریجی بودن نزول قرآن صراحت دارد. قرآن کریم ضمن آن که پرسش کافران را مطرح کرده است که: «لولا نزّل علیه القرآن جمله واحدة »   « چرا قرآن یکجا بر او نازل نشده است»  با عبارت "کذلک؛ چنین است" آن را تأیید کرده است و سپس با بیان «لنثبت به فؤادک و رتلناه ترتیلاً»    « تا قلب تو را به آن استوار سازیم و آن را با ترتیبی منظم و خاص بر تو بخوانیم» بدان پاسخ داده است.

 


باید گفت سرّ اینکه پیامبر توانسته است بعد از مبعوث شدن به مقام پیامبری در مدت بیست و سه سال هم خودش مقاومت کند و هم جامعه ای را که به وجود آورده است به مقاومت وا دارد و پایه یک فرهنگ و تمدن عظیم را در جهان استوار کند، همین تدریج در نزول و ترتیب در نزول است. این امر می تواند به ما نیز درس های فراوانی بیاموزد. در تفسیر تربیتی بر اساس نزول می توانیم به سیر تحول فرهنگی و سیر تحول روحی افراد و جامعه اسلامی در صدر اسلام پی ببریم و از این رهگذر به اصول تربیتی قوی دست یابیم.

 

 

تعبیری از ویل دورانت درباره پیامبر

 

از ویل دورانت این مضمون نقل شده که گفته است: «از نظر من بزرگترین معجزه پیامبر اسلام این است او با اینکه یک کودک یتیم بود و در سرزمینی زندگانی می کرد که فرهنگ جاهلی در آن حاکم بوده است اکنون بیش از یک میلیارد انسان، عاشقانه پیروی اش می کنند و نامش بر فراز مأذنه ها در چهارگوشه جهان طنین انداز است».

 

بدون شک، وحی الهی و نزول تدریجی قرآن در ساختن روح و روان و شخصیت پیامبر و مسلمانان صدراسلام نقش اساسی داشته است. از این روست که قرآن علاوه بر این که تثبیت قلب پیامبر را از رازهای نزول تدریجی قرآن می داند بر مفید بودن این گونه نزول برای عموم مردم نیز تأکید می کند. «وَقُرآناً فَرَقناهُ لِتَقرَاَهُ عَلی الناسِ عَلی مُکثٍ وَنَزَّلناهُ تَنزیلاً»     « و قرآن را بخش بخش قرار دادیم تا آن را با درنگ و تأمل بر مردم بخوانی و آن را به تدریج بر پایه حوادث، پیش آمدها و نیازها نازل کردیم».(1)


پس در نزول تدریجی قرآن، که 86 سوره مکی و 28 سوره مدنی می باشد، هدف و سری بوده است. حضرت امیرالمؤمنین که از کاتبان قرآن بودند مصحفشان را به ترتیب نزول، همراه با تأویلاتی که از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیده بودند، طبق روایات هم اکنون مکتوب آن در دست امام زمان است.
بنابراین اگر نزول تدریجی قرآن بر پایه حوادث، پیشامدها و نیازهای جامعه صدر اسلام دارای حکمت هایی بوده است، کشف این حکمت ها و توجه به آنها می تواند ما را نیز یاری کند تا بدانیم چگونه می توانیم فرد و جامعه امروزی را در جهت تحوّل فرهنگی و معنوی کمک کنیم.

 

 

نتیجه گیری


بنابراین، هریک ازروش های تفسیری دارای امتیازاتی است که دیگری ندارد. ما اکنون با سه روش در ترتیب آیات و سور برای تفسیر مواجه هستیم.


1- روش توضیح و شرح آیات و سور قرآن به ترتیب مصحف شریف که بیشترین حجم تفاسیر قرآن را به خود اختصاص داده است.


2- شیوه تفسیر آیات و سور به ترتیب نزول که ما نیز می خواهیم تفسیر با رویکرد تربیتی را بر پایه همین اسلوب و شیوه پیش ببریم.


3- شیوه تفسیر موضوعی که فارغ از ترتیب مصحفی یا ترتیب نزول آیات و سوره، به چینش موضوعی آیات قرآن می پردازد و سعی می کند با بررسی همه جانبه آیات به تبیینی جامع از مسائل مربوط به آن موضوع دست یابد.

 

باید بگوییم که تفسیر قرآن با رویکرد تربیتی با هر یک از این شیوه ها سازگار است؛ مفسری می تواند با شیوه تفسیر بر اساس مصحف، رویکردی تربیتی داشته باشد ،بدین گونه که در هر مناسبتی برای بیان دیدگاه ها و اشاره های تربیتی قرآن استفاده کند، مفسر دیگری می تواند به شیوه موضوعی به مباحث تربیتی قرآن بپردازد. به طور مثال، ادبِ سخن گفتن را به عنوان یک موضوع بررسی می کند و به جمع و تدوین همه آیات مربوطه و سپس تفسیر آنها بپردازد. شیوه سوم هم این است که ما برگزیده ایم و می خواهیم سوره های قرآن را به ترتیب نزول بررسی کنیم و به استخراج پیام های تربیتی آنها بپردازیم. بنابراین، ما الان می خواهیم همگام با وحی برویم.

 

امام صادق علیه السلام می فرماید: آنگونه قرآن بخوانید که گویا خداوند شما را خطاب می کند. البته در مسیر قرآن، از هر راهی برویم، به گلستان ها و بوستان هایی می رسیم که قابل استفاده است. ما می خواهیم این راه را از نقطه ای آغاز کنیم که خود قرآن آغاز کرده است و در طی این مسیر خود را در معرض باران وحی الهی قرار دهیم و ان شاء الله با باران رحمت الهی شکوفا شویم تا ان شاء الله درختی شویم که به قول خود قرآن... كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاء(2) ، ریشه اش استوار و شاخه اش در آسمان است، میوه اش را به اجازه پروردگارش در هر زمانی می دهد. به گفته قرآن، چنین کارآمدی از مختصات "کلمه طیبه" است و کلمه به کلمه قرآن کریم، کلمه طیبه است و همه آنها می توانند در سرزمین دل انسان ها به بار نشینند و صاحبان آن دلها را همراه خود به آسمان بالا برند.

 

 

سلسله مباحث تفسیر تربیتی همگام با وحی از محضر استاد دکتر محمدکاظم شاکر

تهیه و تنظیم: زهرا سلامی و زهرا سامی

 


1. اسرا/ آیه 106

2. ابراهیم/ آیه 24 (آيا نديدى خدا چگونه مثل زده سخنى پاك كه مانند درختى پاك است كه ريشه‏اش استوار و شاخه‏اش در آسمان است)

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد