نفس از دیدگاه آیات و روایات

create سعادتمند forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 952 خواندن

 

 

انسان دارای مراقبت و جهاتی از وجود است ، مرتبه ای از وجود او دارای صفات حیوانی می باشد و دیگری، مرتبه  عالی و نفخه  الهی  است که خداوند متعال در باره آن می فرماید: «تَبَارَكَ‏ اللَّهُ‏ أَحْسَنُ‏ الْخالِقِين» ‏(1).

 

چون انسان با همین روح ملکوتی است که می تواند بالاترین درجات انسانی را طی کند و به مرتبه ای بالاتر از فرشتگان برسد «فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ‏ فِيهِ‏ مِنْ رُوحِي‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدِين» (2)   « پس چون آن عنصر را معتدل بیارایم و در آن از روح خویش بدمم، پس همه بر او سجده کنید» از طرف دیگر، قرآن کریم می فرماید: «قُلْ‏ إِنَ‏ الْخاسِرِينَ‏ الَّذِينَ‏ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ‏، ‏ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ (3)؛ بگو که زیان کاران آنان هستند که اهل بیت خود را در قیامت به خسران جاودان در افکنند، این همان زیان است که بر همه آشکار است».

 

و نیز می فرماید: «وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي‏ إِنَ‏ النَّفْسَ‏ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي»(4)    « ونفس خویش را از عیب و تقصیر مبرا نمی دانم، زیرا نفس اماره را به کارهای زشت و ناروا سخت وامیدارد، جز آن که خدایم به لطف خاص خود آدمی را نگهدارد».

بنابراین انسان دارنده  گوهر گران بها، شریف و ملکوتی است که از عالم ربوبی آمده است و منشأ همه  فضایل و ارزش های انسانی می باشد و قرآن کریم و روایات به حفظ و حراست از آن سفارش می کنند.

 

علی(علیه السلام) می فرماید: «إِنَّ النَّفْسَ لَجَوْهَرَةٌ نَفِيسَةٌ مَنْ‏ صَانَهَا رَفَعَهَا وَ مَنِ ابْتَذَلَهَا وَضَعَهَا» (5)     «همانا نفس گوهری است گرانبهاست و هر کسی آن را نگهداری کند، او را به مقام عالی خواهد رساند و هر کس در نگهداری آن کوتاهی کرد، او را به پستی کشید».

از دید گاه امیر مؤمنان، این نفس همان نفخه الهی و روح ملکوتی است که به خود واقعی تعبیر شده است و یک امر الهی می باشد که باید از آن مواظبت کرد و به آن احترام گذاشت («وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ‏ الرُّوحِ‏ قُلِ‏ الرُّوحُ‏ مِنْ‏ أَمْرِ رَبِّي(6)؛ درباره  روح از تو می پرسند ،بگو روح از امر پروردگارم است»). باز حضرت علی(علیه السلام) می فرمایند: «مَنْ‏ عَرَفَ‏ شَرَفَ‏ مَعْنَاهُ‏ صَانَهُ‏ مِنْ دَنَاءَةِ شَهْوَتِهِ وَ زُورِ مُنَاهُ» (7)    «اگر کسی به شرافت نفس خویش پی برد، از پستی شهوت ها و آرزوهای باطل حفظ خواهد شد».

 

اما حضرت درباره نفس حیوانی می فرماید: «غَالِبُوا أَنْفُسَكُمْ‏ عَلَى‏ تَرْكِ‏ الْمَعَاصِي تَسْهَلْ عَلَيْكُمْ مَقَادَتُهَا إِلَى الطَّاعَاتِ» (8)     «در ترک گناهان، بر نفس  خود غالب شوید «یعنی با آن ستیز کنید» تا مقاومت نفس در انجام طاعات آسان شود».  

همچنین می فرماید : «من خالف نفسه‏ فقد غلب‏ الشّيطان» ‏(9)     «هرکس با نفس خویش مخالفت و ستیز کند [و بر آن غالب شود]، البته بر شیطان  پیروز می شود».

 

بنابراین، آیات و روایاتی که اشاره  به مبارزه و جنگیدن با نفس می کند، در حقیقت، همان نفس حیوانی است که سبب خسران و سوق دادن انسان به سوی بدی ها و زشتی ها می شود که در نتیجه موجب انحطاط و گمراهی او و محروم شدن از بهشت ابدی است («  وَ أَمَّا مَنْ‏ خافَ‏ مَقامَ‏ رَبِّهِ‏ وَ نَهَى‏ النَّفْسَ‏ عَنِ‏ الْهَوى‏، فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‏(10)؛ و هر کس از حضور در پیشگاه  عز ربوبیت بترسد و از هوای نفس دوری کند، همانا بهشت منزلگاه اوست»).

 

از این نفس  به خود پنداری و خیالی تعبیر شده است و نیز به آن، ناخود، خود غیر واقعی و شیطانی گفته می شود که سر چشمه همه رذایل اخلاقی و امراض روحی است و اغلب از آن به خود خواهی تعبیر می شود. متأسفانه شایعترین آفت در میان مردم است و منشأ تمام جنگ ها، ناامنی ها، ناراحتی ها،تجاوز ها، ناحقی ها، آلودگی ها و... است و اسلام به جهاد با آن می کند.

 

 

محقق: استاد فاطمه زهرا مطیعی طالقانی (سهیر سابق)

 


1. مؤمنون، 14.

2. فجر، 29.

3. زمر، 15.

4. یوسف،53.

5. غرر الحکم آمدی تمیمی، عبدالواحد، غررالحکم، دفترتبلیغات، قم، 1366ش، چاپ اول، ص 226.

6. اسرا، 85.

7. غرر الحکم آمدی تمیمی، عبدالواحد، غررالحکم، دفترتبلیغات، قم، 1366ش، چاپ اول ، ص710.

8. همان، ص508.

9. همان، ص683.

10. نازعات 41-40.

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد